کؤچورمه
اونودا بيلمزسن! (روزگار افندییئوانین یاشامینا بیر باخیش)
سودابه سروي
حاضیرلایان: عيوض بيات
بو گون چاغداش شعريميزده ده سَلَفلرينين يولونو لاييقينجه داوام ائتديرن بير سيرا استعدادلي قادين شاعيرلريميز وار. اونلاردان بيري ده «روزگار افندييئوا»دير.
اونون هله چوخ- چوخ ايللر قاباق قلمه آلديغي بير سيرا شعرلري واردي کي، بونلار ديل آخيجيليغينا، ليريزمينه، ان اساسي ايسه يئني دست خطّينه، قافيه اوسلوبلارينا گؤره سئچيليردي:
چيخيرام داغلارا آي گولوم، سنسيز،
داغ دا غريبسير دومانسيز، چنسيز.
دولان بو دونياني، گئت دولان منسيز،
پشيمان اولسان دا آختارما مني...
هله طلبه ايکن يازديغي بو شعر او زامان اوخوجولارين ديللر ازبري اولموشدو. طالع بئله گتيردي کي، من اونونلا چوخ- چوخ ايللر سونرا ادبياتيميزين مقدس اوجاغي ساييلان يازيچيلار بيرليگينده گؤروشدوم. گؤزلرينده بؤيوک بير نيسکيل، کدر گؤردوم روزگار خانيمين. اصلينده بو کدر، بو نيسکيل اصل شاعيرين، يازيچينين قلبينده هميشه اولور و آغير بير يوک کيمي بونو عؤمرو بويو اورهيينده گزديرمک اونلارين آلين يازيسيدير. اؤيرنديم کي، روزگار خانيمين آجيسي داها بؤيوکموش؛ نئچه ايل قاباق (1994 جو ايلده) عزيز اوغلو «امين» 23 ياشيندا دونياسيني دئييشيبميش... بونو بيلديکده چوخ کؤورَلديم، بير آنا کيمي اونون حيسلريني آنلاديم. مقدس «انجيل» ده دئييلير کي، «شاعير يازا- يازا اؤزونو خيلاص ائدير.» بلکه ده همدَمي اولدوغو تنها گئجهلرده يازديغي شعرلري روزگار خانيمين روحونو خيلاص ائتدي، حياتا اولان عشقيني سؤندوره بيلمهدي. روزگار خانيم يازدي، يازدي... بوتون قلبيني، اورهييني پوئزييايا آچدي، اونونلا ياشادي، اونونلا نفس آلدي.
درد باغلاردا باريم اولدو،
آغاران ساچ واريم اولدو.
تک قلم روزگارين اولدو،
آچيلان قاپي اولمازمي؟
روزگار افندييئوانين اوزونه پوئزييانين قاپيلاري هله چوخدان تايباتاي آچيق ايدي. چونکو ايللر اؤنجه پوئزييايا ايلک گلديگي گوندن اؤز سؤزونو دئمهيي باجارميشدي. ائله او زامان حيس اولونوردو کي، پوئزييايا يئني سس گليب.
«کئچديم بير جيغيردان، دوشدوم قوربته،
قاييدا بيلمهديم، گؤردوم پاييزدي...»- دئين شاعيره خانيم حياتيندا چوخ آغري- آجيلار، کدرلي آنلار ياشاسا دا، هر حالدا تانرينين خوشبخت بندهلريندندير کي، ائلينين- اوباسينين ضياليسيدير، سؤز دئينيدير. وقتيله بختييار واهابزاده، محمد آراز، خليل رضا اولوتورک، ميرواريد ديلبازي، واسيم محمدعليئو و باشقا قدرتلي سؤز اوستادلاريميز اونون ياراديجيليغيني، صنعتيني يوکسک قيمتلنديريب، حاقيندا ديَرلي فيکيرلر سؤيلهييبلر. اونودولماز شاعيريميز ميرواريد ديلبازي ائله او زامانلار «بيزدن سونرا...» مقالهسينده يازيردي: «من هميشه درين نيگارانچيليق حيسي ايله ياشاييرديم کي، بيزدن ياشلي نسلدن سونرا بيز کئچن پوئزييا يوللارينا هانسي استعداد اؤز ايشيغيني سالاجاق؟ کيم آناليق، قادينليق، چتين ياراديجيليق طلبهلرينه، مقاومتينه دؤزه بيلهجک؟ روزگاردان اوخودوغوم شعرلري، صنعته وورغونلوغو، دؤزوملولوگو منه حق وئرير دئييم کي، آرتيق او استعدادلاردان بيري روزگارين سيماسيندا يئتيشيب.»
روزگار خانيم صؤحبتآراسي بونلاري دا سؤيلهدي: «مني ايلک دفعه تانيدان «اولدوز ژورنالي» اولدو. 1967 -جي ايل ايدي، ژورنال يئنيجه تاسيس اولونموشدو. دوققوزونجو نؤمرهده روزگار قوربانووا سويآدي آلتيندا جمعي آلتي سطيردن عبارت اولان «قايتار عشقيمي» آدلي شعريم درج اولوندو. همين شعر بئلهدير:
طعنه ده، گيلئي ده يئرسيزدير داها،
قايتار او آليشان، يانان عشقيمي.
سنين کي، اورهيين بوز باغلاييبدير،
قايتار او اوشوين، دونان عشقيمي.
منيم اورهييمده دونيايا گليب،
سنين اورهيينده دونان عشقيمي.
بو شعر درج اولوناندا من طلبه ايديم. اوندان سونرا 1968 -جي ايلده خالق شاعيري فيکرت قوجا «آذربايجان گنجلري» قزئتينده شعبه مديري ايشلهيرکن «آختارما مني» شعريمي چوخ بَيندي و اونو 27 اييون ساييندا درج ائتديردي. عموميتله، من فيکرت قوجاني پوئزييادا اؤز معلميم حساب ائديرم. سونرا 1969 -جو ايلده يئنه ده «اولدوز» ژورنالينين اوچونجو ساييندا رحمتليک شاعيريميز فاميل مهدينين منيم حاقيمدا بير يازيسي درج اولوندو و او، منيم «مئشه» شعريمي اوخوجولارا تقديم ائتدي. همين شعر بئلهدير:
بولاقلار دوم- دورو، گوللر تزه- تر،
بؤيورکن ياناقدا بير خالا بنزر.
دايانيب بير ماهني اوخوسان اگر
سسينه سس وئريب اوخويار مئشه.
دئديگيم کيمي، من همين وقتلرده طلبه ايديم. سونرا 1970-جي ايلده عاييله قوردوم و ائله او وقتدن افندييئوا سويآديني داشيييرام.»
بورادا بير ماراقلي خاطيره دوشدو ياديما. بو ياخينلاردا چاليشديغيم اجتماعي تلويزيانين رهبرينين دئديگي سؤزلري خاطيرلاديم. ادبياتا، پوئزييايا هر زامان خصوصي دقت يئتيرن اسماييل معليم دئييردي کي، ادبياتي، پوئزيياني چوخ اوخويون. بيردن سؤزاراسي دئدي کي، او زامان بير طلبه قيز «آختارما مني» شعريني يازدي، ديللر ازبري اولدو...
من اؤزوم ده قلم اهلي اولدوغوم اوچون همين آندا غرور حيسي کئچيرديم کي، روزگار خانيم حاقيندا بئله خوش سؤزلر ائشيتديم...
روزگار خانيمين پوئزيياسي دوشوندوروجودور، ليريکدير، حزيندير، کؤورکدير. اونون موضوع دايرهسي ده چوخ گئنيشدير. تورپاغا، طبيعته، اينسانا اولان صميمي سئوگيسي اورهييندن قلمينه سوزولهرک گؤزل مصراعلارا چئوريلير. شاعيرين آنا حاقيندا يازديغي شعرلري ييغجام و طبيعيدير:
تک بيرجه گئجهنين عوضي اولماز
يوز ايل کئشيگينده دورسام، آي آنا!
روزگار افندييئوانين شعرلري تکجه آذربايجاندا دئييل، دونيانين مختلف اؤلکهلرينده- تورکييهده، روسيهده، افغانستاندا، بولقاريستاندا و اؤزبکيستاندا مختلف مطبوع اورقانلاريندا چاپ اولونوب، شعرلرينه بير چوخ ماهنيلار بسطلهنيب. هانسي بيريميز "آختارما مني"، "او سنلي گونلريم"، "دنيز و محبت"، "پيچيلدا"، "کيمسه خوشبخت اولدو"، "نييه تلسدين"، "پاييز تويلاري" و آیری ماهنيلارا سئوه- سئوه قولاق آسماميشيق؟ بو ماهنيلاري سئويملي صنعتکارلاريميز زينب خانلارووا، نييامالدين موسايئو، ايلهامه خانيم، مشهور تورک مغنيلري عمل سايين، نشه قارابؤجک ايفا ائديبلر. بو ماهنيلارا هر دفعه قولاق آساندا قلبيميز نه قدر دويغولانير!.. اوختاي رجبوو، اوختاي کاظمي، بهادر حسينوو، حسناغا قوربانوو کيمي بسطهکارلاريميز روزگار افندييئوانين ياراديجيليغينا مراجعت ائدهرک سؤزله ماهنينين وحدتيندن اصل صنعت اينجيسي ياراتميشلار. ماهنيني قدرتلي ائدن هم ده اونون سؤزلريدير. ماهني او زامان حؤرمت قازانير کي، اونون سؤزلري ده تاثيرلي اولسون. روزگار خانيمين ماهني متنلرينين اولدوغو کيمي.
روزگار خانيم هم ده «ناتوان» اوپئراسينين آرييا و دوئت متنلرينين مؤليفيدير. 1999-2002 -جي ايللرده گؤرکملي بسطهکار، آذربایجانین خالق آرتيستي، «پروفسور واسيف آديگؤزلوو»لا بيرليکده بو اثر اوزرينده ايشلهميشلر. 2003 -جو ايل دئکابرين 7-ده بو اثر اوپئرا و بالئت تئاتريندا صحنهيه قويولموش و بؤيوک اوغور قازانميشدير.
روزگار خانيمين شعرلرينده وطن، يورد آنلامي دا چوخ گئنيشدير. بو دا تصادفي دئييل. گؤزل قاراباغ تورپاغيندا، وقتيله داهي نيظامينين ده بؤيوک دَيَر وئردييي «بردعه» ده دونيايا گؤز آچان روزگار خانيم او يئرلري قاريش- قاريش گزديگيندن، هاواسيني اودوب، سويونو ايچديگيندندير کي، شعرلرينده بو قدر صميميدير.
بيلينمز گوندوزو، نه ده گئجهسي،
گول آچار گول ياشدا عؤمور باهاري.
آسيليب چينارين بوداقلاريندان،
چيناردان بوي آلار کند اوشاقلاري.
بير آنليغا گؤزوموزون اؤنونده کند حياتي، هوندور آغاجين بوداقلاريندان آسيليب يئللهنن کند اوشاقلاري جانلانير. بير آنليغا دا اولسا، اوشاقليق چاغلاريميزا قاييديريق.
روزگار افندييئوا خالق آرتيستي «عاريف بابايئو» حاقيندا يازديغي «وطندير عارفين سسي» کيتابيندا قاراباغ حسرتيني، يورد يانغيسيني اؤن پلانا چکير. بو گون هر بيريميزين قلبينده قانايان بير يارا اولان قاراباغ دردي شاعيرهني ده ايچين- ايچين گؤينهدير، يوخوسونو عرشه چکير.
شاعيرين گؤزلري هر گون او تورپاغي آختارير، اوميد ائدير کي، هئچ بير گئدن قاييتماسا دا، آما تورپاقلاريميز قاييداجاق. بؤيوک شاعيريميز «خليل رضا اولوتورک»ه مراجعتله يازير:
سنله وطن قوشا ايدي،
سنه ائللر «ياشا» دئدي.
بو خالق اؤلمز، ياشاريدي،
شاعير قلبي گلهجهيه
اوچوب گئدن خليل رضا!
داهي فوضولييه حصر ائتديگي شعرينده روزگار خانيم بو بؤيوک سؤز اوستادينا اولان سونسوز سئوگيسيني گؤسترمکله فوضولي درديني، فوضولي يانغيسيني قلبينين آغري- آجيلارينا بوکهرک ليريک بير نمونه يارادير:
«سئوديم، ملکلر گول اولدو،
يانديم، فلکلر کول اولدو...» -دئيير شاعيره. ديقتيمي چکن مقاملاردان بيري ده اونون ياراديجيليغيندا کلاسيک عنعنهلرله معاصيرليگين بيرلشمهسيدير. اصلينده، بو، چاغداش پوئزيياميزدا بير يئنيليکدير. چونکو اوخوجو يئني طرزله، يئني دئييمله قارشيلاشير.
سؤز بورونوب چيچهيه،
نولا، گئديب چاتايدي
اونو سئون اورهيه.
روزگار افندييئوانين ياراديجيليغي تکجه شعرله تماملانمير. او، هم ده بير سيرا نثر اثرلرينين مؤلفيدير. اونون «يول گؤزلهينلر» پووئستي اساسيندا راديو- تاماشا حاظيرلانيب دينلهييجيلره تقديم اولونموشدور. بوندان باشقا «اوچوش»، «قورخورام کي...»، «صاباح دا قار ياغاجاق» کيمي گؤزل حيکايهلري ده مطبوعاتدا درج اولونوب. حاضيردا «روستم- ناپلئونون ياوري» آدلي پوئمان اوزرينده ايشلهيير. گؤروندويو کيمي، روزگار خانيم بو يئتکين ياشيندا دا چاليشير، ادبياتا، پوئزييايا خدمت ائدير. او، نثر اثرلرينده ده ائله اؤزودور! اونون اؤز بنزتمهلري، اؤز دونياسي، اؤز دئييملري وار کي، بو دا اونو باشقا يازارلاردان ياخشي معنادا فرقلنديرير.
ائله بيل دوننايدي يئددينجي صينيفده اوخوياندا ریاضیات درسينده- ايلک شعر يازديغي گون و علي معليمين همين شعري اوخويوب: «بالا، سن شاعير ايميشسن کي!..» دئدييي گون. ائله بيل دوننايدي اؤيرنجيليك ايللرينده او اونودولماز، خوش کئچيرديگي اؤيرنجيليك ايللري... نه تئز گليب کئچدي او ايللر؟ بير گؤز قيرپيميندا. گئدن ايللرده اونون گؤزل، چيلغين گنجليگي، آجيلي- شيرينلي خاطيرهلرله دولو گونلري قالدي. آما ميليونلارلا اينسان قلبينه بخش ائتديگي ديَرلي شعرلري، ماهنيلاري، نئچه- نئچه کيتابلار دا قازاندي.
عيوض بيات، 1360(ائيواز بايات)، زنگان.